KHÓI BẾP TUỔI THƠ

Cái mùi khói ngà ngà trong chái bếp của bà, của mẹ đã ấp ủ tôi suốt những tháng năm dại khờ tuổi nhỏ. Khói có đủ sắc thái: khói rơm nếp thơm nồng nồng, khói củi ướt hăng hăng cay xè sống mũi, khói lá chuối khô mượt mà như lụa, khói trấu giòn tan, gãy vụn, mảnh mai...

Khói cũng có vũ điệu riêng: khi thì dập dìu như nam thanh nữ tú trẩy hội tháng Giêng, khi lại bồng bềnh, phiêu lãng nhảy điệu valse chậm nhịp, có lúc nó kẻ những đường cong gợi cảm trên mái ngói nâu...

Khói có gì mà nặng lòng đến thế? Có lẽ vì khói từ lửa rơm bao giờ cũng có một mùi thơm đặc biệt, mùi thơm của nắng vàng, của mùa màng, của sự ấm no. Mỗi khi nghe thấy tiếng mẹ lục cục dưới bếp, ngửi thấy mùi khói là bụng sôi òng ọc. Tôi chạy xuống bếp, bắc ghế ngồi sát bên mẹ để thỉnh thoảng được cho nếm thử thức ăn hay húp bát nước cơm lót dạ đợi bố đi làm về. Mẹ kể cho tôi câu chuyện của những thanh củi khô. Nếu chúng tách nhau ra sẽ tắt ngấm, chỉ khi chụm đầu lại mới bùng lên ngọn lửa.

Khói bao giờ cũng vẽ bóng hình mẹ tảo tần, vẽ lên lo toan trong mắt và cả dấu ấn năm tháng trên mái tóc lấm tấm bạc lúc nào cũng búi cao sau đầu. Mẹ hết lo vết thương trên vai bố từ thời chiến tranh cứ trái gió trở trời đau nhức, lại canh cánh chuyện miếng ăn giấc ngủ của đứa con… Khói gói tròn những giọt nước mắt mẹ giấu đi ngày con gái lấy chồng xa hàng nghìn cây số. “Một thân một mình nơi đất khách quê người. Cơm lành canh ngọt thì chẳng sao lỡ vợ chồng xích mích, chắc nó chỉ còn biết chạy ra ôm gốc cây mà khóc”, mẹ bâng quơ thế rồi châm thêm một thanh củi vào bếp lửa bập bùng.

Khói băng băng chạy dọc cả tuổi thơ tôi. Khói vo tròn củ khoai lang nướng trên tay thằng bé lên năm lên sáu. Đi học về mắt sáng rỡ khi mẹ bới trong bếp củ khoai nướng. Ăn ngấu nghiến, muội than lem nhem quanh miệng. Hương thơm ngọt nưng nức của khoai nướng quện vào mùi khen khét của khói dẫu đi hết cả cuộc đời cũng chẳng thể nào quên.

Khói ướp vào lời ru của bố. Bố làm ca đêm để ban ngày ở nhà bế con cho mẹ chạy chợ buôn hoa quả. Con đèo đọt, vài hôm lại một trận ốm, khóc ngằn ngặt suốt ngày lẫn đêm. Bố ru câu được câu mất, chắp đuôi bài này vào đầu bài kia, giọng rè rè lạc cả giai điệu. Khói quện giấc mơ làm người mẫu của chị gái. “Người thì đen nhẻm mà đòi làm người mẫu”, tôi vẫn hay bĩu môi bảo thế. Hết lớp 9 chị phải nghỉ học giữa chừng. Tôi vẫn ngây thơ nghĩ chị thi trượt cấp 3 nhưng đâu biết rằng chị nghỉ vì bố mẹ không còn đủ sức nuôi cả hai chị em ăn học.

Bây giờ nhà nhà dùng bếp gas, bếp điện. Khói bếp rơm trở thành khách lạ với nhiều người, nó như một câu chuyện ngày xưa chỉ dành cho những người có tuổi hay hoài cổ. Bao năm nhễ nhại, bộn bề sống với phố, khói vẫn lặng lẽ hát trong ký ức của tôi. Dẫu có xoa lên mắt cay xè thì tôi vẫn thèm được ngửi lại khói bếp của mẹ, nhớ ray rứt một vạt khói trắng bay lên ấm áp trong căn bếp nhỏ năm xưa, thèm được quây quần ăn bên bữa cơm mẹ nấu, thèm được nhem nhuốc như đứa trẻ chỉ một củ khoai nướng cũng vui cả ngày dài?…

(Trích tản văn nghệ thuật)

BỮA CƠM QUÊ

Ngày ấy, dù thiếu thốn cỡ nào anh em chúng tôi cũng được mẹ nấu cho ăn ngày ba bữa đều đặn vào buổi sáng, trưa và tối...

Bữa sáng lót dạ thường là khoai lang luộc, sắn luộc hoặc cơm nguội còn thừa hôm trước rang lên với tóp mỡ. Kỳ lạ thay, chỉ quanh đi quẩn lại những món ăn ấy mà tôi chẳng bao giờ biết ngán là gì. Mẹ tôi luôn nói rằng bữa ăn sáng rất quan trọng, dẫu ít dẫu nhiều cũng phải lót dạ chút ít. Anh em tôi vì thế mà không dám bỏ bữa.

Hồi đó nhà tôi nghèo lắm! Bữa sáng ăn đơn giản đã đành, bữa chính cũng chẳng có thịt thà, cá mắm gì nhiều. Có gì ăn nấy, chủ yếu toàn rau. Rau được mẹ trồng trong vườn. Mùa bông bí thì ăn bông bí. Mùa rau muống ăn rau muống. Mùa cà tím lại ăn cà tím. Chỉ khi có con gà lớn, con lợn xuất chuồng bán đi, có chút tiền mẹ mới ra chợ mua đôi ba lạng thịt về kho. Bữa ăn có thịt anh em tôi ví như ăn cỗ, ăn như chưa từng ăn món nào ngon hơn thế. Mẹ tôi nhìn con tủm tỉm cười, chúng tôi cười theo nhưng đâu hay rằng trong lòng mẹ đang xót xa lắm.

Vào mùa mưa, mâm cơm được cải thiện bởi cua, cá bố đi soi ngoài đồng. Tối tối bố treo đèn pin ở trán, thêm cái giỏ dắt ngang hông soi cá, ếch tới tận đêm khuya. Nếu là cua đồng thì mẹ giã nấu canh với rau tập tàng; cá thì mẹ kho mặn với khế chua, lá nghệ thơm lừng. Mâm cơm nhờ thế mà hấp dẫn hẳn, ăn no rồi mà tôi vẫn cứ thòm thèm. Hồi đó tôi bé tí chưa suy nghĩ được nhiều, cứ mong quanh năm suốt tháng mưa để bữa ăn có cá, có cua. Khi lớn lên mới hay rằng cả bố và mẹ đã đánh đổi cả tuổi xuân, hao tổn sức khỏe vì anh em chúng tôi. Những bữa cơm quê như vậy tôi cứ nhớ mãi, nhớ đến ứa nước mắt, thương bố mẹ vô cùng.

Một người bạn cũng dân quê kể với tôi, hồi mới lên phố trọ học, ăn cơm một mình, bạn nhớ lắm những bữa cơm quê nhà, nhớ đến nỗi cứ mỗi bữa ăn bạn lại rơm rớm nước mắt. Rồi cho đến khi ra trường đi làm, cuộc sống khá hơn, mâm cơm tươm tất hơn nhưng bạn vẫn không bao giờ quên được ngày tháng ở quê. Bữa cơm quê chỉ dăm con cá khô, đĩa rau muống ruộng, bát cà dầm tương nhưng lại thấy ngon vô cùng. Bạn thèm được vào bếp chuẩn bị bữa ăn với mẹ, nghe mẹ tỉ tê đủ chuyện từ bếp núc, đồng ruộng, con gà con qué. Bạn còn bảo thích ăn những bữa cơm quê có mùi khói rơm khói rạ, cái mùi hăng hắc ấy thích thú lắm. Tôi như cá gặp nước, tụm đầu cùng bạn hàn huyên chuyện cũ cả ngày dài.

Nhà tôi từ bao đời nay vẫn giữ lệ bữa ăn nào cũng phải đợi đầy đủ mọi người rồi mới ăn. Tôi cứ ngỡ gia đình nào cũng vậy nhưng hóa ra không phải. Hôm tình cờ đến nhà đứa bạn ở phố, gặp ngay bữa ăn tôi mới hay là nhà bạn khác nhà mình. Nhà bạn mạnh ai người nấy ăn, người ăn trước ăn sau. Chắc có lẽ mọi người bận quá nên không có thời gian ăn cùng. Nhưng bạn bảo dù bận hay không thì nhà bạn vẫn thường có thói quen như vậy. Tôi thắc mắc liệu ăn như vậy bữa ăn có ngon không? Bạn cười nói rằng, ăn thế nào cơm cũng vào bụng hết cả thôi. Bỗng nhiên tôi nhớ quá những lần cả nhà mình sum vầy bên mâm cơm đầm ấm, đầy đủ bố mẹ và con cái, tiếng cười nói rộn ràng...

Bữa cơm quê chỉ có vậy, đơn sơ giản dị như chính người dân quê nhưng bất kỳ người con đi xa nào cũng nhớ, cũng thương đến nao lòng!

Hoàng Phi